1924’ten günümüze İstanbul Belediyesi’nde dergicilik geleneği

Fotoğraf
Emin Nedret İşli Arşivi
26 Şubat 2021 - 12:57
Kapağında İstanbul Belediye Başkanı Emin Erkul'un yer aldığı Eylül 1924 tarihli Şehremaneti Mecmuası'nın ilk sayısı

İlk dergi Osmanlıca harflerle: Şehremaneti Mecmuası

Cumhuriyet İdaresi’nin şehircilik ve belediyecilik fikrini yaymak, kalıcı hale getirmek ve modern Türkiye’yi inşa etmek üzere hazırladığı, Cumhuriyet dönemi dergiciliğinin en nitelikli yayınlarından Şehremaneti Mecmuası, İstanbul Şehremaneti (Belediyesi) Neşriyat ve İhsaiyat Müdüriyeti’nce yayımlanmıştır. Tam adı Türkiye Cumhuriyeti İstanbul Şehremaneti Mecmuası’dır. İstanbul Belediye Başkanı Emin Erkul Bey döneminde yayımlanmaya başlayan dergi Eylül 1924-Mart 1942 yılları arasında 199 sayı çıkmıştır.

II. Meşrutiyet yıllarında Şehremaneti İstatistik Şubesi İstanbul Beldesi İhsaiyat Mecmuası adı altında daha ziyade kentle ilgili istatistik bilgilerinin yer aldığı yıllık benzeri yayınlar yapmıştır. Cumhuriyet’in ilanından sonra şehremanetinin yayın etkinliği arttı. Bu etkinlikler kapsamında Şehremaneti Mecmuası’nın ilk 51 sayısı Harf Devrimi’nden önce Arap harfli Türkçe olarak çıktı. Mecmua 73. sayıdan itibaren İstanbul Belediye Mecmuası adını aldı. Mart 1942’de çıkarılan 199. sayısındaysa son buldu.

İstanbul Belediyesi'nin ilk dergisi, Harf Devrimi'nden sonra İstanbul Belediye Mecmuası adını aldı

Şehremaneti Mecmuası İstanbul Belediyesi’nin kendi matbaasında basılmıştır. Dergide belediye ile ilgili her türlü idari, toplumsal ve kentsel sorunlar yer alıyordu. Tarihçi, yazar ve akademisyen Zafer Toprak bir yazısında İstanbul Belediye Mecmuası’nı şu sözlerle tarif ediyor:

İlk sayıda yer alan ‘Mecmuanın Programı’ başlıklı yazıda Batı’da dergisi olmayan belediye olmadığı, bunun İstanbul Belediyesi için büyük bir eksik olduğu kaydediliyor, Şehremaneti Mecmuası’nda bundan böyle belediyeleri ve İstanbul kentini ilgilendiren her türlü gelişmeye yer verileceği belirtiliyordu. Ayrıca Batı ülke belediyelerindeki gelişmelerden Türkiye belediyelerini bilgilendirmek için bu tür konularla ilgili yazılar Türkçeye çevrilerek dergide yer alacaktı. İstanbul’un geçmişine, belediyenin değişik evrelerdeki yapılanmalarına değinilecek, 1855’ten beri şehreminliğini üstlenmiş kişilerin özgeçmişleri ve görevde bulundukları dönemdeki icraatları yayımlanacaktı. Belediye ile ilgili kanunlar, nizamlar, talimatlar, emirler ve kararlar düzenli bir biçimde dergide açıklanacaktı. Kentin ekonomik ve toplumsal gelişimi ile ilgili istatistik bilgilere yer verilecekti. Avrupa’ya inceleme gezisi için gönderilen uzmanların raporları yayımlanacaktı.

İstanbul Belediye Mecmuası, şehir ve belediye tarihçisi Osman Nuri Ergin’in gayretleriyle yayımlandı. Zafer Toprak’a göre, İstanbul’un kent tarihine yönelik son derece önemli bilgileri içeren bu dergi, Osman Nuri’nin belediyecilik ve şehircilik üzerine oluşturduğu külliyatın önemli bir parçasıdır. Bilimsel düzeyi yüksek bu dergi çeşitli yönlerden incelendiği takdirde İstanbul’un şehircilik ve sosyal hayat açısından geçirdiği aşamalar önemli ölçüde ortaya çıkacaktır. Nitekim araştırmacılara erişilmesi güç bilgi ve belgeler sunan İstanbul Belediye Mecmuası hakkında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Basın Yayın Müdürlüğü tarafından basılmış bir çalışma bulunmaktadır. Sinan Sümbül’ün derginin tüm sayılarını inceleyerek yüksek lisans tezi olarak hazırladığı söz konusu çalışma, 2013 yılında İstanbul Şehremaneti Mecmuası İndeksi (392 sayfa, 1 cd.) adıyla yayımlanmıştır.

Belediye İstanbul dergisinin son sayısının kapağı

17 yıl boyunca belge ve bilgi sundu: Belediye İstanbul

1961-1978 yılları arasında yayımlanan Belediye İstanbul dergisi ise İstanbul Belediyesi tarafından çıkarılan ikinci uzun soluklu dergidir. İstanbul Belediyesi adına sahipliğini Adnan Çelikoğlu’nun yaptığı ve “İstanbul Belediyesi tarafından neşrolunur, aylık dergi” ifadesiyle kayıtlara geçen dergi yayın hayatına Rakın Ziyaoğlu’nun yönetiminde 27 Mayıs 1961 günü başlar. Belediye Sarayı’ndaki Basın-Yayın, Turizm ve Protokol Müdürlüğü tarafından hazırlanan derginin yazı işleri teknik müdürlüğünü Nurettin Oryan yapar. İstanbul Belediyesi’nin kendi matbaasında hazırlanıp basılır. İlk sayısında yer alan “Sunuş” köşesinde derginin çıkış saiki şu cümlelerle kaleme alınır:

Tarihi binlerce yıl evveline uzanan İstanbul’un muhtelif devirlerde idare şekilleri değişmiş, fakat bu şehrin meseleleri hep aynı kalmıştır. Kurulduğu günden bu yana şehir idarecileri bu meseleleri görmüş ve bazı tedbirler almışlardır. Maalesef bu hususta elimizde esaslı bir bilgi mevcut değildir. Memleketimizin kültür merkezi İstanbul’da bu hal üzücü olmakla beraber hakikatin ifadesidir.

İstanbul’un en büyük özelliklerinden birisi de memleketimizin diğer belediyelerine örnek olmak hususundaki normal durumudur. Bünyesinde en iyi belediyecileri barındıran bu teşekkülün belediyeciliğimizin gelişmesinde en mühim rolü oynayacağı tabiidir.

Matbuatımızın Belediyeye olan yakın alakasını burada şükranla anmak bizim için bir borçtur. Bununla beraber gerek şehirli ve gerekse esnafın belediye hizmetleri ve mevzuatı üzerinde daha geniş bilgi edinmesi zarureti de açıktır. İşte bu küçük mecmua bu görevleri yapmaya çalışacak ilk adımdır. Başlangıçta belki kifayetsiz görülebilir ama her yaşayan gibi gelişecek ve büyüyecektir. Muhterem matbuatımızın ve hemşehrilerimizin tenkit ve yardımlarını esirgemeyeceklerine inanıyoruz.

Bu dergi her şeyden evvel bu şehrin ve şehirlinin hizmetini daha iyi yapabilmek arzusunun bir ifadesi olarak düşünülmüş hepimizin mecmuasıdır.

İstanbullulara belediye hizmetlerini anlatmak, kentlilerin sorunlarını dile getirmek, kentin kültür sanat işlerini göstermek, tarihi hakkında kentliyi bilgilendirmek gibi önemli hedefleri olan bu süreli yayın, İstanbul Belediyesi tarafından Mayıs/Haziran 1978 tarihine kadar sürdürülmüştür. 163 sayı çıkan dergi, belediye hizmetlerine ve kente dair okuruna çok sayıda yazı, resim, belge ve bilgi sunmuştur. Belediye İstanbul, kentin tarihi açısından Şehremaneti Mecmuası’ndan sonra çok önemli bir kaynaktır. Hatta denilebilir ki Şehremaneti Mecmuası’nın (İstanbul Belediye Mecmuası) devamı ve onun tamamlayıcısıdır.

İstanbul Bülteni 27 yıldır yayımlanıyor

Halen yayında: İstanbul Bülteni

Bugün halen yayın hayatını sürdürmekte olan İstanbul Bülteni’nin ilk sayısı, “İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayın Organıdır” alt başlığıyla 15 Eylül 1994 tarihinde yayımlanmıştır. Derginin ilk yönetim kadrosunda Şenol Demiröz, Hüseyin Besli, Ali Bulaç, Mehmet Metiner gibi isimler yer almıştır. Yayın hayatına 15 günlük periyotlarda başlayan dergi, bugünkü varlığını aylık periyotta sürdürmektedir.

11. yılın sonunda –180. sayıdan sonra– dergide numara kullanılmasına son verilmiştir. Bu tarihten itibaren İstanbul Bültenleri sadece ay ve yıl bilgisi içerir. Künyesinde “İstanbul Büyükşehir Belediyesi İstanbul İhale ve Duyuru Bülteni” şeklinde bir değişiklik de yapılan bu süreli yayın, belediye binalarının girişinde, Beyaz Masa noktalarında, şehir ulaşım ağının merkezlerinde, metro, metrobüs ve otobüs istasyonları ile vapur iskelelerinde İstanbul halkına ücretsiz olarak dağıtılmaktadır. Genel olarak belediye hizmetlerini tanıtmak, İstanbulluları bilgilendirmek, proje, ihale, talimat ve belediye bildirilerini halka ulaştırmak amacıyla çıkarılan derginin üst köşesinde “Bu bülten sizindir. Alabilirsiniz” kaydı bulunmaktadır.

Geçmiş yıllarda derginin reklam ve propaganda aracına dönüştürüldüğü dönemler olsa da bu dergi külliyatının ileride belediyecilik ve İstanbul tarihi çalışacaklara son 25 seneye dair kıymetli veriler sağlayacağı çok açıktır.

İST, Mart 2020'de yayın hayatına başladı, üç ayda bir yayımlanıyor

Güçlü geleneğin devamı: İST

Tüm bu birikimin ışığında, elinizde tuttuğunuz İST dergisi, İstanbul Belediyesi’nin Eylül 1924 tarihinden bu yana İstanbul halkına verdiği kültür hizmetlerinin pekâlâ son halkası olarak görülebilir. Diğerleriyle farklı çizgide de olsa, şehrin kültür, sanat ve sosyal hayatına katkı vermek hedefiyle çıkarılan bu yayın, Cumhuriyet İdaresi’nin oluşturduğu güçlü geleneğin devamı kabul edilmeli. İstanbullulara uzun soluklu bir okuma serüveni vaat eden İST, zengin içeriğiyle hem İstanbul şehrinin hem de belediye dergiciliğinin güçlü birikiminden besleniyor; burası bir gerçek. Bu anlamda 97 yıl önce bu geleneğin oluşmasını sağlayan Cumhuriyet’in yayıncı kadrolarını bir kez daha anmak ve onların hatırası önünde saygıyla eğilmek gerek...

IBB
İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Dergicilik
dergi
İST
İstanbul Bülteni
Şehremaneti Mecmuası
Sayı 005
Sayı 005

BENZER

Fatih Sultan Mehmet şehri fethederken, Cumhuriyet kurulurken, Galata Cenevizlileri göçüp giderken, bayramlar kutlanırken, yüzyıllar geçip giderken o hep buradaydı, yanı başımızda. Tarih içinde farklı görevler üstlendi. Yeri geldi zindan; yeri geldi müze, rasathane, yangın kulesi oldu. Gökhan Akçura, kuleye yaraşır bir ayrıntıcılık ve titizlikle “şehrin 1500 yıllık gözcüsü”nü İST okurları için yazdı.
Kadın hareketi, göçmen sorunu, kentsel dönüşüm, sınıf farkı... Azra Deniz Okyay, ilk uzun metrajlı filmi Hayaletler’de her biri ayrı bir filmin konusu olabilecek tüm bu meseleleri iç içe geçirerek sunuyor ve bu zor işin altından kalkmayı ustalıkla başarıyor. Pandemi nedeniyle henüz geleneksel anlamda gösterim şansı elde edememiş olsa da, Hayaletler’in yurt içi ve yurt dışında hayranı çok. Okyay’la 57. Antalya Altın Portakal Film Festivali’nden En İyi Film ve En İyi Yönetmen başta olmak üzere beş ödülle dönen filmini konuşurken, “Kenti beşinci bir karakter gibi ele aldım” dediği İstanbul’un hayaletlerini takip ettik.
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilan edildiği 29 Ekim 1923 tarihi, 1925’ten itibaren Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanmaya başlandı. İlk yıllarda mütevazı törenler yapılırken, yurdun her köşesinde halkın içtenlikle katıldığı onuncu yıl kutlamaları gelmiş geçmiş en görkemli, en geniş katılımlı Cumhuriyet Bayramı olarak tarihteki yerini aldı.