Eylülde gel, okul yoluna...

31 Ağustos 2021 - 16:50

Eylül, belki de yılın en güzel ayı. Sararan yapraklar ve serinleyen hava bir yana okulların açılmasıyla bir heyecan dalgasının içimizi doldurduğu ay (bu yıl pandemi şartlarında bu heyecanı nasıl yaşayacağımız meçhul ama) yaz tatilinin bitmesiyle başlayan hareket ve buna bağlı bereket, eylül ve sonrasını güzel kılıyor. Sezonun açılması, konserlerin başlaması, yeni oyunların sahnelere çıkmasıyla birlikte bereket artıyor, eylül, kavuşmaları yaşadığımız ay olarak kişisel tarihimize yazılıyor. Eylül denince akla gelen şarkı çok: Pilli Bebek imzalı “Eylül Akşamı” ya da aynı adlı Bülent Ortaçgil şarkısı, içlerinde en meşhurları. Erkin Koray’ın ilk plağında karşımıza çıkan “Bir Eylül Akşamı”, kayıp şarkılardan biri. Sözlerini Bekir Mutlu’nun yazdığı sofyan usulünde aşkefza Yaşar Bedük şarkısı “Sen Nisansın Daha, Ben Sarı Eylül” ve semai usulünde bestelenmiş nihavent Avni Anıl bestesi “Bir Eylül Getirdi Sevgini Bana”, alaturka repertuvarın dikkat çeken eylüllü şarkıları. İkincisinin sözlerini Hüsamettin Olgun yazmış.

Yine de eylül denince akla gelen ilk şarkı Alpay tarafından seslendirilen “Eylülde Gel”. Sanatçının, Fecri Ebcioğlu’nun zorlamasıyla ve istemeye istemeye seslendirdiği bu şarkı, okul aşklarının marşı oldu ve Alpay’ın en büyük ‘hit’lerinden biri olarak tarihe geçti. Aslında bir 45’lik plağın B yüzünde karşımıza çıkan bir şarkı bu ama diğer şarkıların arasından sıyrıldı ve kendi yolunu çizdi. Alpay (Eylülde Gel başlığını taşıyan, 2004 yılında Doğan Kitap tarafından yayımlanan) anılarında, şarkı için şu cümleyi kuruyor: “Yıllar önce söylediğim bir şarkı var ki, kurtulmam olanaksız.” Sahiden öyle oldu ve “Qu’un Peu D’Amour” adlı Marc Aryan bestesi üzerine yazılan bu şarkı, Alpay’ın üzerine yapıştı kaldı. Dahası, Alpay bu şarkının bir de devamını yaptı: “Eylülde Gel Demiştim”. Sözleri şöyle:

“Eylülde gel” demiştim sana
Gelmedin
Kaç eylül geçti aradan, dönmedin
On sekiz yıldır okul yolu sensiz
Issız sokaklarda ağlarım sessiz

Orda kal artık çok geç sevgilim
Orda kal sevgilim
On sekiz eylül önce dönmeliydin sen bana sevgilim
Ama gelmedin

Yapraklar solarken, adını anarken gelmedin
Gelmek zamanı çok bekledim, dönmedin
Öksüz kaldı dökülen yapraklar
Yıllardır ağlıyor bomboş sokaklar

Sözler, elbette şarkının orijinaline, “Eylülde Gel”e gönderme:

Tatil geldiği zaman
Ağlarım ben inan
Gidiyorsun işte
Arkana bakmadan
Nasıl geçer bu yaz
Ne olur bana yaz

Sen bir ömre bedel
Yok, gitme
Gel, eylülde gel

Okul yolu sensiz
Ölüm kadar sessiz
Geçtim o yoldan dün
İçim doldu hüzün
Yapraklar solarken
Adını anarken

Bekletme ne olur
Gelmek zamanı gel
Yok, gitme
Eylülde gel

Şarkının sonundaki “konuşmalı” bölüm, hafızalara en çok kazınan yer:

Eylülde gel, eylülde, okul yoluna... Konuşmadan yürüyelim, gireyim koluna. Görenler “Dönmüş, hem de mutlu” diyecekler. Ağaçlar sevinçten başımıza konfeti gibi yaprak dökecekler.

Ümit Besen'in "Okul Yolunda" kaydının yer aldığı 1983 tarihli albüm

Ben bu yazıda Alpay’ın izinden gidecek; okuldan, öğrencilikten, öğretmenlerden söz eden şarkıları anacağım. Elbette eksiksiz bir koleksiyon değil bu. Bilhassa ‘80’li yıllarda taverna âleminde artan “liseli” şarkılarının en azından bir kısmından uzak durma niyetindeyim. Cengiz Kurtoğlu’ndan Attila Kaya’ya adı “Liselim” olan, “okul yolunda” geçen çok şarkı var. Her biri, döneminde yaşanmış aşkların şarkısı ama neredeyse hepsi birbirinin aynı. Yine de önemli örneklerini elbette listeye ekleyeceğim.

Bir dönem art arda yapılan ya da yaptırılan öğretmen marşları ve öğrenciliğin faziletlerinden söz eden kimi çocuk şarkılarından da söz etmeyeceğim. Yine de hepimizin bildiğini düşündüğüm bir çocuk şarkısını anayım, yolculuğa oradan başlayayım:

Öğretmenim, canım benim
Seni ben pek çok severim
Sen bir ana, sen bir baba
Her şey oldun artık bana

Okut, öğret ve nihayet
Yurda yarar bir insan et

Adı “Öğretmenim” olan nice şarkı var. Mahzun Kırmızıgül, Osman Öztunç, Musa Has, Ali Doğan ve Korkmaz Akifoğlu farklı dönemlerde öğretmenleri anlatan şarkılar yapmış. Kimi şarkılar, mesleği öğretmenlik olan kişilere duyulan aşkı anlatmış. Malatyalı İbrahim’in kıvrak şarkısı “Aşığım Öğretmene”, bunlardan biri:

Evimizin solunda
Her gün okul yolunda
Âşık oldum sonunda o güzel öğretmene

Yine de ben bunlara pek girmeden pop ve rock çizgisinde dolanmayı, arada dümeni alaturkaya kırmayı hedefliyorum.

"Okul Yolunda"
ÜMİT BESEN

Bütün zamanların en meşhur şarkılarından biri. “Eylülde Gel”le yarışır. Yakın zamanda kimi dizilerde kullanıldı, yeniden popüler oldu. Ümit Besen, okul zamanlarını sevgilisiyle hatırlıyor:

Hatırladın mı eskiden
Geçmişteki günlerden
Akşamları beklerdim
Sen okuldan dönerken

El ele yürürdük
Evinizin yolunda
Şarkılar fısıldardın
Gülümseyerek bana

Nakaratı dillere düşen şarkılardan. Bugün bile duyulduğunda insanın içini acıtabiliyor.

Bitmesin derdik bu yol
Yağmurda ıslanırken
Geceler bile gündüzdü
Seninle beraberken

Yazık ki şarkının sonrası fena. Bir gün bir başkası çıkıyor ve şarkının seyri değişiyor:

Fakat aylardan sonra
Bir gün sana koşarken
Yalnız değildin o yolda
Sana uzaktan bakarken

Acıklı okul şarkılarından biri bu. Daha doğru bir deyişle, okul zamanlarını hatırlatan acıklı şarkılardan.

"S.O.S Aman Hocam"
BARIŞ MANÇO

Barış Manço’nun 1986 yılında yayımlanan Değmesin... Yağlı Boya albümünün açılışında bulunan şarkı. Manço, müfredattan seçmeleri art arda sıraladığı bu şarkısında öğretmenleri hayırla anıyor. Şarkı alfabe ile başlıyor, hipotenüsten Aristo mantığına uzanıyor, aminoasitlerden geçerek omurgasızlara ulaşıyor. Son dizeler, anlamlı:

Petek gözleri
Kulağımda hocanın altın sözleri.

En coşkulu okul şarkılarından biri. Çıktığı yıl her yerde çalmış, müsamerelerin yıldızı olmuştu.

"İlk Öğretmen"
ALİ RIZA BİNBOĞA

Öğretmen denince akla gelen ilk şarkılardan biri. 1978 yılında plak olarak yayımlanan bu şarkı, bilhassa nakaratında geçen dizelerle aklımızda:

Bir harf için kırk yıl köle olunuyorsa
Yirmi dokuz kere kırk yıl kölesiyiz öğretmenin

Hz. Ali’ye atfedilen bu söz, şarkının vurucu noktası belki ama diğer sözler de göz ardı edilebilir gibi değil. “Yarın”la ortalığı karıştıran Ali Rıza Binboğa, bu şarkısında öğretmenlere güzelleme yapıyor:

Öğretmen kutsaldır ana gibi
Öğretmen kutsaldır baba gibi
Öpülesi elleri var
Şirin tatlı dilleri var

Öğretmen öğretir: A-B-C
Öğretmen öğretir: K-L-M

İlk öğretmenin kim senin?
Kim öğretti alfabeyi?

Çocukluğumdan hatırlıyorum, Binboğa, bu şarkıyı TRT’de bir sınıf mizanseninde söylerdi. Plağın başında, hâlâ tartışılan “Andımız”ın girişine rastladığımızı bir bilgi olarak buraya bırakayım. 

"Kolejli Kız"
ALPAY

Alpay, “Eylülde Gel”den yıllar önce bir Can Arpaç şarkısı seslendirmiş, Fabrika Kızı 45’liğinin arka yüzüne aldığı bu şarkıyla “okul şarkıları” sezonunu açmıştı. Marşları ve çocuk şarkılarını saymazsak memlekette yapılmış ilk şarkılardan biri bu. Kahramanları, yıllar sonra karşılaşan iki âşık. Karşılaşma sırasında zaman bir anda geriye dönüyor ve hatıralar üşüşüyor:

Geriye döndürdüm dün yine zamanı
Kolejli bir kız canlandı gözlerimde
En mutlu günlerimi tekrar yaşadım
Bana verdiği ilk resimde
O tatlı günleri tekrar yaşadım
Çocuksu, hülyalı gözlerinde

Yağmurlu bir günde tanışan, kaynaşan ikili, yıllar sonra yine yağmurlu bir günde okul yolunda karşılaşıyor. Elbette çok şey değişmiş:

Elinden tutmuştun bir küçük kızın
Hülyalı gözleri tıpkı sen
Geçtin yanımdan, beni tanımadın
Mutluydun, anladım gözlerinden

Bakakaldım ardından
İlk aşkımı yaşadım
Seni unutmadım

Tıpkı “Okul Yolunda” gibi acıklı bir şarkı daha!

Yakın dönemde kaybettiğimiz Ali Aydoğan ya da bilinen adıyla Derdiyoklar Ali

"Bir Öğretmene Ağıt"
CEM KARACA
 

Cem Karaca’nın memlekette yaptığı son 45’lik plaklarından biri, Bir Öğretmene Ağıt. Aynı isimli şarkı bir dönem öldürülen ilerici öğretmenleri konu ediyor. Bunlardan birinin ağzından yakılmış bir ağıt bu:

Bugün okul yok artık çocuklar
Ama yarın mutlaka açılır

sözleriyle açılıyor ve şöyle devam ediyor:

Biliyorum bütün kabahat bende
Öğretmen oluşumda
ve saklamamamda
aydınlık düşüncelerimi

Ama ben cumhuriyette doğdum
Cumhuriyet çocuğuyum
Olamaz öğretmen oluşum suçum.

Aynı yıllarda, Âşık Mahzuni Şerif aynı minvalde “Sınıfsız Okul” adlı türküyü yakmıştı. Bu iki ezgi, memleketin karanlık dönemlerini bugüne taşıyor, kayıt altına alıyor.

"Öğretmenler"
DERDİYOKLAR

Yakın dönemde kaybettiğimiz Ali Aydoğan ya da bilinen adıyla Derdiyoklar Ali, zaman zaman öğretmenler için şarkılar yaptı. En önemlisi, adı “Öğretmenler” olan şarkı:

Dilimizden düşmez adı
Verir ana baba tadı

Kurucusu yarınların
Dedelerin, torunların
Ustası Derdiyoklar’ın
Öğretmenler

Şarkı, 1983 yılında Almanya’da yayımlanan Arif Doğup Arif Ölen albümünde karşımıza çıkıyor ve bu şarkı aracılığıyla öğretmenlerimize gurbet illerden bir selam çakılıyor.

"Liseli Kız"
YILDIRIM GÜRSES

Yıldırım Gürses’in Hoş Sada başlıklı albümlerinin ikincisinde seslendirdiği bu şarkı, dönemin tavernacıları arasında meşhur olan “liseli” imgesinin alaturkaya sızmış hâli. Gürses, eski bir hatırayı canlandırıyor ve unutamadığı “liseli kız”ı anlatıyor:

Bilmem hatırlar mısın
Bir liseli kız vardı
Bir liseli esmer kız
Gözleri yıldız yıldız

Saçları gece gibi
Simsiyah dökülürdü
Çocuksu dudakları
Bir sırla bükülürdü

Bir liseli esmer kız
İnce ürkek duygulu
Yüreği öyle sıcak
Elleri sevgi dolu

Belli ki iki arkadaş aynı kıza tutulmuş; Gürses, şarkının ilerleyen dakikalarında bir hesaplaşmaya giriyor ama uzatmayayım. “Liseli Kız”, ‘80’li yılların en popüler şarkılarından biri.

Mozaik, 1990

"What did you Learn in School Today?"
MOZAİK

Boğaziçili topluluk Mozaik, “Ölümden Önce Bir Hayat Vardır” başlıklı konser dizisinde, Pete Seeger’in bu meşhur şarkısını da söylüyordu. Dünyada yazılmış en güzel şarkılardan biridir bu. Amerikalı bir baba, çocuğuna, “Bugün okulda ne öğrendin?” diye soruyor. Aldığı cevaplar enteresan. Çocuk, Washington’un asla yalan söylemeyeceğini, hükümetin güçlü olduğunu, polislerin insanlarla arkadaşlık yapmak üzere eğitildiğini öğrendiğini söylüyor. Seeger, şarkıyı müstehzi bir gülüşle söylemiş, durumla dalgasını geçmiş; Mozaik, bunu muhitimize uyarlamış. Bizim muhitte eğitim sistemini sorgulamak mümkün değil elbette. Okulda böyle şeyler öğretildiğinde gülersek yiyoruz cetveli! Benim zamanımda öyleydi en azından... Yine de okul güzel, arkadaşlıklar şahane, öğretmenler hayatımızda etkili.

"Öğretmen Geliyor"
MEHMET KARAKOÇ

Öğretmenlerden söz eden nice şarkıdan biri. Sanatçının Arar Arar Beni Bulur albümünde yer alıyor, naif sözleriyle dikkat çekiyor:

Öğretmen geliyor elinde kalem
Ağzı bal akıyor, dilinde kelam
Tahtayı boyamış, defteri dizmiş
Kitabı kendine rehber edinmiş

Aman yaman canım gülüm öğretmen
Senden alacağız ilim öğretmen

Böyle şarkı çok. Habib Mert’in “Adem Öğretmen”i, bunun yanına koyabileceğimiz bir diğer şarkı: “Nice cumhurbaşkanları ve başbakanlar yetiştiren”, sonrasında unutulan bir öğretmenin hikâyesini anlatıyor.

Aylin Livaneli

"Okulu Asardım"
AYLİN LİVANELİ

Aylin Livaneli’nin masum isyan şarkısı. Okulu asma sebebi sevgilisiyle buluşmak. Lise yıllarının hülyalı aşkları bu şarkıda canlanıyor, kaçan sevgililer kuytularda buluşuyor:

Ziller çalınca
Kaçardım sana
Sığınıp kollarına
Küserdim dünyaya

Okulu asardım
Dünyaya küserdim
Dalıp da giderdim
Gözlerinin içine

Belki de bütün zamanların en eğlenceli kaçışları bunlar. Okulu asmak hepimizin yaptığı bir şey. Kimimiz sinemaya gittik kimimiz (benim dönemimde meşhur olan) Atari salonlarına... Yakalandığımız da oldu. Hababam Sınıfı filmlerini hatırlayın: Maça kaçan çocuklar her seferinde Kel Mahmut’a yakalanırdı! Bunlar, bugün dönüp baktığımızda, tatlı isyanlar olarak tarihe geçti.

"Dünyanın Bütün Çiçekleri"
SELDA BAĞCAN

Türkçede öğretmenler için yazılmış en güzel şiirlerden biri, Ceyhun Atuf Kansu imzalı “Dünyanın Bütün Çiçekleri”. Selda Bağcan tarafından sözleri biraz değiştirilerek bestelenen ve dilden dile dolaşarak yayılan bu şiir, 1949’da görev yaptığı okulun üzerine yıkılması sonucu ölen Şefik Sınığ’ın anısına yazılmış:

Dünyanın bütün çiçeklerini
Kaya çiğdemlerini
Öğrencilerimi, getirin bana

Bütün köy çocuklarını, getirin bana

Son bir ders vereceğim onlara
Ve son şarkımı söyleyeceğim
Ve sonra öleceğim

Öğretmen Sınığ’ın son sözleri Kansu’ya ilham vermiş: “Bana çiçek getirin, dünyanın bütün çiçeklerini buraya getirin.” Selda’nın yorumuyla devleşen şarkı, söylenmiş en güzel şarkılardan biri belki de.

Sonbahar
Eylül
Okul
Müzik
Alpay
Ümit Besen
Cem Karaca
Barış Manço
Selda Bağcan
Derdiyoklar
Aylin Livaneli
Murat Meriç
Sayı 007

BENZER

Bir zaman makinesi olsa da 40-50 yıl öncesinin (belki daha da eski!) İstanbul’una gitsek dediğiniz olmadı mı hiç? Bazen bu güzelim kentin kıymetini bilemediğimizi düşünüp hayıflandığınız olmadı mı? Kaan Sezyum’un hayal gücü bizi ‘70’lerin İstanbul’una götürüyor; üstelik “elim” bir kaza sonucu geleceğin İstanbul’undan eski İstanbul’a yolu düşen Selim’in hikâyesi ile...
Aleyna Tilki, Cornetto ile birlikte alışılmışın dışında bir masal dünyasının kapılarını aralıyor.
4 Aralık’ta Türkiye’de vizyona giren Şans Tanrıçası filmi; çok ses getiren son kitabı Bir Nefes Gibi, eylül ayında aldığı FICE Ödülü, yönettiği Madama Butterfly operası... İz bırakan filmlerin yönetmeni, kalbe dokunan kitapların yazarı Ferzan Özpetek’le konuşulacak çok konu var. İstanbul’dan Roma’ya bağlanmanın tam zamanı!